Skamieniałe drzewa z okolic Trzebini.

 
 

Niewielki wycinek powierzchni naszego kraju, jaki stanowi ziemia chrzanowska, jest pod względem geologicznym wyjątkowo interesujący i piękny. Nigdzie w Polsce, poza obszarami gór, nie spotkamy tak różnorodnych wiekowo skał, odsłoniętych na tak niewielkim terenie. Na szczególną uwagę zasługuje istnienie wielu naturalnych i sztucznych odsłonięć, dogodnych do obserwacji i badań. Gmina Trzebinia stanowi istotny fragment tego obszaru, z wieloma osobliwościami geologicznymi, rzadko spotykanymi w innych częściach kraju. 
Trzebinia i jej okolice, są przedmiotem badań geologicznych od wielu lat. Już w 1884 roku Stanisław Zaręczny opublikował wyniki obserwacji geologicznych, wykonanych w XIX wieku w okolicach powiatu chrzanowskiego. W 1891 roku Marian Raciborski badał skamieniałą florę wapienia z Karniowic, a po II wojnie światowej przez wiele lat w okolicach Trzebini i Chrzanowa prowadził prace badawcze wybitny geolog Stanisław Siedlecki. Opublikowane prace, z zakresu geologii Górnośląskiego Zagłębia Węglowego, autorstwa innych wybitnych polskich geologów, nawiązują z zasady do tego obszaru. Zainteresowanie geologów, jak pisał S.Siedlecki, wynika z faktu, że jest to obszar węzłowy, z którym powiązane są problemy geologii przedgórza Karpat, brzeżnej strefy Zagłębia Górnośląskiego i Jury Krakowsko-Częstochowskiej.
   W Trzebini i okolicy jest wiele miejsc, które są interesujące pod względem geologicznym i można w nich  znaleźć ślady dawnych form życia. Niektóre odsłonięcia na stałe wpisały się w krajobraz miasta i gminy, inne można obserwować okresowo, przy okazji prowadzonych prac ziemnych. Do najważniejszych niewątpliwie należą:  martwica karniowicka, piaskowce arkozowe, zlepieniec myślachowicki, Zalew Balaton oraz wyrobiska triasowe w miejscowościach Psary i Bolęcin.
  Dzięki występowaniu dolomitów kruszconośnych i osadów karbonu produktywnego, w Trzebini mogło rozwinąć się górnictwo. Tradycje wydobywania galmanu, na terenach należących obecnie do gminy Trzebinia, sięgają przełomu XIII i XIV w. Na przełomie XIX i XX wieku w Trzebini, na dużą skalę, rozpoczęto wydobycie węgla kamiennego. Zaplanowana na najbliższe lata likwidacja wydobycia w kopalni cynku i ołowiu, zakończy prawie 750 lat działalności górniczej na naszym terenie. Pozostaną jednak znaczne zmiany w środowisku przyrodniczym, wywołane głównie przez trwające dwieście lat górnictwo węgla kamiennego, z których najważniejsze, to: zaburzenie stosunków wodnych oraz deformacje na powierzchni wywołane osiadaniem terenu i powstawaniem zapadlisk.
   Odsłaniające się naszym oczom skały, pomagają nam odtworzyć historię tego obszaru, nieporównanie dłuższą, niż historia ludzi i osadnictwa. Wiemy, że nasz obszar dryfował przez miliony lat; od równikowych tropików w karbonie, przez zwrotnikowe pustynie w permie, aż po współczesne umiarkowane szerokości geograficzne. Wiemy, że przez dziesiątki milionów lat, nasza ziemia była dnem morza, które po raz ostatni ustąpiło ok. 7 mln lat temu.  Skały odsłaniają nam ślady życia, warunków klimatycznych i pozwalają odtworzyć pradawne krajobrazy naszej ziemi. 
W niektórych miejscach można znaleźć skamieniałą florę i faunę, niekiedy w zaskakująco dobrym stanie. Szczególną uwagę warto zwrócić na skrzemieniałe pnie drzew, które na tym terenie są wyjątkowo piękne i interesujące z naukowego punktu widzenia, aczkolwiek niełatwo obecnie odszukać, nawet drobne fragmenty araukarytów. Przeszukując wapienie, możemy natknąć się na ślady organizmów morskich, takich jak: amonity, gąbki, ramienionogi, jeżowce, małże i ślimaki. Jeszcze do niedawna, znajdowano w kopalni węgla piękne okazy flory karbońskiej.
  Na uwagę zasługują spotykane tutaj minerały, w tym szczególnie okazy wydobyte w kopalni Trzebionka. Głównymi minerałami rudnymi są tutaj sfaleryt i galena. Towarzyszą im siarczki żelaza, cerusyt, smitsonit, hemimorfit i inne. Skałą uboczną dla kruszców jest dolomit. W skałach wapiennych, możemy liczyć na ciekawe formy kalcytu lub krzemienia, a w permskich utworach wulkanicznych znajdujemy np. kryształki barytu.
   Miejsca ciekawe pod względem geologicznym, są jednocześnie atrakcją krajobrazową i turystyczną, czego przykładem może być skałka triasowa w Bolęcinie, skałki w Czyżówce lub Zalew Balaton. Dawne wyrobiska, jak i naturalne odsłonięcia, są ostoją dla wielu rzadkich gatunków roślin, co podnosi walory tych miejsc oraz stwarza możliwości do różnorodnych badań i prowadzenia zajęć dydaktycznych.
Postępujące niszczenie takich miejsc w gminie Trzebinia, za sprawą procesów naturalnych, jak i działalności człowieka, wskazuje na potrzebę ich ochrony. Jednym z ustawowych celów ochrony środowiska jest przecież  zachowanie dziedzictwa geologicznego i paleontologicznego.
   Jak pisał Stefan Zbigniew Różycki, wybitny polski geolog: "przez setki tysięcy lat, kamień był jednym z głównych surowców, które posuwały naprzód rozwój ludzkości". 
Jego wartość użytkową możemy dostrzec niemal na każdym kroku, ale warto dostrzec w nim również walory estetyczne oraz rolę niemego świadka burzliwych dziejów Ziemi.